Wat is lymfoedeem?
Bij mensen die behandeld zijn voor bepaalde soorten van kanker kunnen de lymfvaten beschadigd raken door operatie of bestraling van betrokken lymfklieren.
Bij gynaecologische kanker raken meestal de lymfvaten in de lies of buik beschadigd of worden verwijderd. Hierdoor kan er stuwing ontstaan in het been. De zwelling die hierdoor ontstaat wordt lymfoedeem genoemd.
Het lymfestelsel
Het lymfestelsel is belangrijk voor de afweer tegen infecties en het opruimen van afvalstoffen uit de weefsels. Het zorgt er voor dat het vochtgehalte van de weefsels in evenwicht blijft. De lymfevaten werken als een soort pomp. De lymfevaten uit de benen transporteren de lymfe naar de bloedbaan in de liezen. De pompwerking (lymfepomp) ontstaat vooral door beweging. Kleppen in de lymfevaten zorgen er voor dat het lymfevocht niet terugstroomt.
Wat is lymfoedeem en hoe ontstaat het?
Als er lymfeklieren zijn verwijderd en/of beschadigd, dan kan de balans tussen aanmaak en afvoer van weefselvocht verstoord raken. Er ontstaat daardoor een opeenhoping van vocht, dan is er sprake van lymfoedeem. Na een operatie, waarbij lymfeklieren zijn weggenomen, of na bestraling waarbij lymfeklieren zijn beschadigd, zoekt het lichaam zelf een nieuwe balans. Het voert dan lymfevocht af via overgebleven kleine lymfevaatjes en bloedvaten. Deze nieuwe balans is echter kwetsbaar en kan tijdelijk of blijvend verstoord raken. Bij verwijdering of beschadiging van lymfeklieren blijft het risico op lymfoedeem levenslang bestaan. Lymfoedeem kan zich snel na de behandeling ontwikkelen, maar ook nog jaren daarna.
Klachten
De klachten die bij lymfoedeem kunnen ontstaan zijn: zwelling, vermoeid en zwaar gevoel, pijn, beperkingen in de beweging, beperkingen in het dagelijks functioneren, huidafwijkingen en infecties.
Wanneer wordt er veel lymfevocht gevormd:
-Bij inspanning
-Bij warmte; sauna, zomer, in de zon, plotselinge overgang van koude naar warmte
-Bij lang niet gebruiken van de lymfpomp en/of spieren (stil zitten, zittend werk, lange reizen in bus of vliegtuig
-Toename van gewicht, overgewicht
-Beschadiging aan de huid met ontsteking, verwonding e.d.
Behandeling
Lymfoedeem is een chronische aandoening, waarvoor dus ook blijvende maatregelen nodig zijn. Lymfoedeem dient altijd op de juiste wijze behandeld te worden. Het gaan nooit vanzelf over.
Manuele lymfdrainage
Manuele lymfdrainage is een soort massage waarmee een therapeut de afvoer van de lymfe uit de buik of been probeert te verbeteren. Ook worden de mogelijk nog werkende lymfevaten gestimuleerd. Deze behandeling kan alleen worden gegeven door een huidtherapeut of een fysiotherapeut die een speciale opleiding voor manuele lymfdrainage heeft gevolgd.
De behandeling met manuele lymfdrainage bestaat uit massages en wordt bijna altijd gecombineerd met het zwachtelen (bandageren) van ledematen en/of het gebruik van steunkousen/-panty. Voor een optimale werking moet de kous goed passen en daarom speciaal worden aangemeten. Een kous voor lymfoedeem moet aan speciale voorwaarden voldoen.
Manuele lymfedrainage kan worden ingezet om het bestaande oedeem te verminderen en is niet te vergelijken met de meest gangbare massagevormen. Manuele lymfedrainage is ontwikkeld om de lymfevloed die zich net onder de huid bevindt te stimuleren. Iets te veel druk en de lymfevloed wordt gestagneerd in plaats van gestimuleerd.
Lymfetaping
Bij lymfetaping wordt een speciale pleister (tape) volgens bepaalde patronen op en rond de plaats van het lymfoedeem geplakt. Het doel is om het lymfevocht te leiden naar een plaats waar het nog wel wordt afgevoerd. Zo wordt de lymfecirculatie verbeterd en de lymfeafvoer bevorderd. De tape kan vier tot vijf dagen blijven zitten.
Druktherapie door middel van een luchtpomp
Tijdens deze therapie krijg je een manchet om je been. Deze is aangesloten op een
pomp, die lucht in de manchet blaast. De druk verplaatst zich door de manchet vanaf de voet in de richting van de lies. Op een manier die vergelijkbaar is met het leegknijpen van een tube wordt het vocht verplaatst. Deze behandeling wordt vooral gecombineerd met manuele lymfdrainage en bandageren, gevolgd door het dragen van een steunkous/panty. Druktherapie vindt meestal plaats in de praktijk van een fysiotherapeut of huidtherapeut. Maar het is ook mogelijk een pomp voor thuisgebruik te krijgen via de ziektekostenverzekeraar.
Medicijnen
Er is geen wetenschappelijk bewijs dat medicijnen effect hebben bij lymfoedeem.
Operatieve behandelingen
Een operatieve behandeling van lymfoedeem (lymfechirurgie) vindt niet vaak plaats en gebeurt alleen in een gespecialiseerd centrum.
Preventie
Om een verslechtering van lymfoedeem te voorkomen is een goede huidverzorging essentieel. Voorkom beschadigingen van de huid; injecteer nooit in een aangedaan lichaamsdeel, voorkom verbrandingen van de huid (ook zonnebrand). Probeer ook insectensteken (muggen zijn berucht!) te voorkomen. Voorkom knellende kleding.
Beweging is zeer belangrijk. Maar let op; overmatige beweging of extreme belasting kan lymfoedeem uitlokken of verergeren.
Zorg voor een gezond gewicht. Overgewicht is voor lymfoedeem niet goed. Dat geeft namelijk hoge druk op het lymfestelsel.
Meer lezen over lymfoedeem
http://www.lymfoedeem.nl
http://www.huidtherapie.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=49&Itemid=79
http://www.kwfkankerbestrijding.nl/index.jsp?objectid=14831